Utrzymanie postępów po zakończeniu terapii: Jak nie stracić osiągniętych zmian?

Po zakończeniu psychoterapii warto wracać do umiejętności, które pomagały Ci podczas leczenia, oraz wiedzieć, jak reagować na pogorszenie. Pomocny może być krótki plan: co chcę utrwalać, jakie sygnały powinny zwrócić moją uwagę i kiedy skontaktuję się ze specjalistą.

Jeśli obawiasz się, że bez regularnych spotkań dawne trudności wrócą, powiedz o tym terapeucie. Końcowe sesje są dobrym momentem na omówienie tych obaw i ustalenie zasad ewentualnego ponownego kontaktu.^{[1, 2]}

Artykuł ma charakter informacyjny i dotyczy osób dorosłych. Nie zastępuje diagnozy ani indywidualnych zaleceń psychoterapeuty lub lekarza.

Przygotuj plan na czas po zakończeniu terapii

Podczas ostatnich spotkań warto podsumować osiągnięte zmiany i omówić sytuacje, które mogą być trudne w przyszłości. Zapisz ustalenia w formie, do której łatwo wrócisz. Możesz wykorzystać poniższe pytania jako punkt wyjścia do rozmowy z terapeutą.^{[1, 2]}

Jest też miejsce na rozmowę o samym rozstaniu. Możesz jednocześnie czuć satysfakcję z wykonanej pracy, smutek i niepewność. Warto omówić te przeżycia podczas końcowych spotkań.^[1]

Utrwalaj zmiany w codziennych sytuacjach

Wybierz jeden lub dwa sposoby reagowania, z których chcesz nadal korzystać. Odnieś je do tego, co rzeczywiście dzieje się w Twoim życiu:

• Granice: przed przyjęciem kolejnego obowiązku sprawdź swoje możliwości i wróć do sposobu odmawiania przećwiczonego w terapii.
• Komunikacja: gdy zaczynasz przemilczać potrzeby, spróbuj nazwać jedną z nich wprost, korzystając z wcześniejszych ustaleń.
• Unikanie: jeśli było przedmiotem terapii, przypomnij sobie uzgodnione kroki postępowania w podobnych sytuacjach.

To przykłady do dopasowania do własnej pracy terapeutycznej. Możesz zapytać terapeutę, które umiejętności warto dalej ćwiczyć i w jakich okolicznościach.^[2]

Przykład: po zmianie pracy wraca unikanie

Wyobraź sobie, że w terapii pracowałeś nad lękiem przed oceną. Z czasem łatwiej było Ci zabierać głos i prosić o wyjaśnienia. Po zmianie pracy znów milczysz na spotkaniach i odkładasz rozmowy z przełożonym.

Możesz sprawdzić notatki z terapii i wrócić do wcześniej uzgodnionego działania, na przykład zadania jednego pytania podczas krótkiej rozmowy. Jeśli unikanie narasta, pogarsza się sen i coraz trudniej Ci pracować, skonsultuj sytuację. Powiedz specjaliście, co się zmieniło i jak próbowałeś sobie z tym poradzić.

Dbaj też o warunki, w których łatwiej korzystać z tych umiejętności: odpoczynek, sen, regularne posiłki, ruch dostosowany do zdrowia i kontakt z zaufanymi ludźmi. Takie działania wspierają zdrowie psychiczne, choć nie dają gwarancji, że trudności nie wrócą.^[3] Wybierz nawyki możliwe do utrzymania przy Twoich obowiązkach i możliwościach.

Czy gorsze samopoczucie oznacza nawrót?

Przejściowy smutek, napięcie po konflikcie czy jedna gorzej przespana noc nie wystarczają do rozpoznania nawrotu. Znaczenie mają czas trwania objawów, ich nasilenie i wpływ na codzienne funkcjonowanie.^{[3, 4]}

Przyjrzyj się temu, co zmieniło się ostatnio w Twojej sytuacji i czy dotychczasowe sposoby radzenia sobie nadal pomagają. Zwróć uwagę na to, czy trudność stopniowo słabnie, czy obejmuje kolejne obszary życia. Takie obserwacje przydadzą się podczas konsultacji.

Ponowna potrzeba pomocy nie przekreśla wcześniejszej pracy. Możesz wykorzystać zdobyte doświadczenie choćby do tego, żeby wcześniej zauważyć problem i powiedzieć o nim specjaliście. Nawracające objawy wymagają jednak oceny, zamiast zakładania, że są zwykłym etapem po terapii.^[4]

Kiedy ponownie skontaktować się ze specjalistą?

Warto umówić konsultację, gdy wracają wcześniejsze objawy, pojawiają się nowe trudności lub dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestają wystarczać. Powodem do kontaktu mogą być:

• utrzymujący się lub nasilający lęk, przygnębienie albo rozdrażnienie;
• pogorszenie snu, apetytu lub koncentracji;
• wycofywanie się z kontaktów i rezygnowanie z ważnych aktywności;
• rosnące trudności w pracy, nauce lub wykonywaniu zwykłych obowiązków.

Przy silnym lub szybko narastającym pogorszeniu szukaj pomocy możliwie szybko. Kieruj się również indywidualnymi zaleceniami otrzymanymi podczas leczenia.^{[3, 4]}

Podczas konsultacji można ocenić, jakie wsparcie będzie teraz odpowiednie. W niektórych planach leczenia przewiduje się spotkania podtrzymujące, ale ich potrzeba, cel i częstotliwość wymagają indywidualnego ustalenia.^{[1, 5]} Samo zgłoszenie się na konsultację nie przesądza o rozpoczęciu kolejnej długiej terapii.

Jeśli przyjmujesz leki, ich stosowanie pozostaje osobną częścią leczenia. Zakończenie psychoterapii ani poprawa samopoczucia nie są wskazaniem do samodzielnej zmiany dawki lub odstawienia leku. Uzgodnij takie decyzje z lekarzem prowadzącym.^[4]

Konsultacja po zakończeniu psychoterapii w Gdańsku

Jeśli nie wiesz, czy obecne trudności wymagają ponownego wsparcia, możesz omówić to ze specjalistą. Gdy masz taką możliwość, zacznij od kontaktu z terapeutą, z którym wcześniej pracowałeś.

Jeśli szukasz innego miejsca pomocy, w Pomorskim Centrum Psychoterapii i Psychoedukacji możesz umówić spotkanie w Gdańsku lub online. Powiedz, co pomogło Ci podczas wcześniejszej terapii, kiedy się zakończyła i co niepokoi Cię obecnie.

Umów konsultację i omów dalsze możliwości wsparcia.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Myśli samobójcze lub samouszkodzenia wymagają pilnej pomocy specjalisty. W bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia zadzwoń pod 112 lub 999 albo zgłoś się do najbliższej izby przyjęć w szpitalu z oddziałem psychiatrycznym.

Osoby dorosłe mogą również szukać pomocy w punkcie zgłoszeniowo-koordynacyjnym Centrum Zdrowia Psychicznego obsługującego ich rejon, bez skierowania i wcześniejszego umawiania wizyty. Sprawdź dostępność i godziny działania lokalnego punktu.^[6]

Źródła

1. Malwina Huńczak, „Jak wygląda zakończenie psychoterapii?”, 2021.
2. Monika Stankiewicz, Centrum Poznawczo-Behawioralne Ad Rem, „Jak wygląda psychoterapia?” — część dotycząca kończenia psychoterapii poznawczo-behawioralnej.
3. Pacjent.gov.pl, „Zadbaj o swoje zdrowie psychiczne”.
4. Pacjent.gov.pl, „Kiedy smutek jest chorobą”.
5. Pacjent.gov.pl, „Psychoterapia”.
6. Pacjent.gov.pl, „Centra Zdrowia Psychicznego – zmiany”.